czasy okupacji:

Wobec zbliżającego się zagrożenia hitlerowskich Niemiec w sierpniu 1939 r. rozpoczęła się mobilizacja rezerwy z terenu Lipna do 14 i 114 pułku piechoty we Włocławku, 31, 63 i 66 pp. W Toruniu i 75 pułku artylerii ciężkiej w Toruniu, Brodnicy i innych jednostek Armii „Pomorze”, dowodzonej przez gen. Władysława Bortnoskiego. Jednocześnie w Lipnie działał sprawnie ośrodek mobilizacyjny VIII Dywizjonu Taborów. Sformułowane zestawy kolumn i służb transportowych oddawano dowództwu Armii „Pomorze”.

W dniu 1 września 1939 r. hitlerowskie Niemcy niespodziewanie napadły Polskę. Lipno znalazło się bezpośrednio na zapleczu pasa obronnego Grupy Operacyjnej „Wschód” Armii „Pomorze”, dowodzonej przez gen. Mikołaja Bołtucia. Naloty niemieckie rozpoczęły się już 2 września. Niemcy zbombardowali miasto, zrzucając bomby wzdłuż linii kolejowej. Z samolotów ostrzeliwano ludność cywilną, zabijając wiele osób i raniąc. Wobec narastającego zagrożenia niemieckiego 3 września zarządzono ewakuację urzędów państwowych do Włocławka.

W dniu 4 września eskadra lotnictwa obserwacyjnego, podporządkowana GO „Wschód” przybyła na lotnisko Jastrzębie w rejon Lipna z zadaniem rozpoznania nieprzyjaciela. Natomiast rankiem 6 września w okolicach Kikoła i Lipna spotkały się dwa oddziały wydzielone GO „Wschód&rfdquo;, każdy w sile 2-3 batalionów piechoty. Pierwszy pod dowództwem płka Lubicza Niezabitkowskiego, drugi ppłka Szewczyka przeszły do obrony ziemi dobrzyńskiej. Jednak przeważające siły wroga zmusiły je do opuszczenia tego regionu. 3 września Lipno wraz z całym terenem powiatu dostało się w ręce niemieckie. Rozpoczęła się długa noc hitlerowskiej okupacji.

W wojnie obronnej 1939 r. wzięło udział wielu obywateli Lipna. Wielu z nich oddało życie w obronie ojczyzny w różnych regionach napadniętego przez hitlerowską armię kraju.

W mieście zapanowały bezlitosne rządy okupanta. Istotną rolę w eksterminacji ludności polskiej w Lipnie odegrała partia hitlerowska - Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), której głównymi organizatorem w mieście był Erich Wiebe. Siedziba kierownictwa partii mieściła się w Lipnie przy ówczesnej Breitestrasse 21. Następnym istotnym elementem hitlerowskiej władzy był aparat policyjny, który byli głównym organem wykonawczym w zakresie eksterminacji ludności polskiej. Aparat policyjny był szeroko rozbudowany, a najważniejsze jego formacje to: tajna policja państwowa (Geheime Staadspolizei - Gestapo), Dieczeństwa (Sicherheitsdienst - SD), policja kryminalna (Kriminalpolizei - Kripo), policja ochronna (Schutzpolizei) i żandarmeria Gendermerie).

Policja porządkowa dysponowała także zwartymi i skoszarowanymi policyjnymi (geschlossene Eincheiten). Takim oddziałem był tzw. oddział konny Hahna (Beritte Abteilung Hahn), który stacjonował w Lipnie jesienią 1939 r. i na początku 1940 r. Oddział ten liczył 11 oficerów i 250 policjantów i działał na terenie powiatu lipnowskiego, wspominając miejscowe placówki policyjne w akcji eksterminacyjnej i pacyfikacyjnej.

Jesienią 1939 r. szczególny udział w eksterminacji ludności Lipna miała paramilitarna Selbstschutz. Powstała ona we wrześniu 1939 r., a członkami byli Niemcy (Volksdeutsche). Zaraz po wkroczeniu wojsk niemieckich do miasta miejscowi Niemcy tworzyli policyjne jednostki (Hilfspolizei), a ich członkowie weszli następnie do Selbstchutzu, którego kierownikiem był Bachmann. Należy przypuszczać, że członkowie Selbstchutzu sporządzali listy niewygodnych Polaków, których należało zlikwidować.

Eksterminacja ludności polskiej rozpoczęła się wkrótce po wkroczeniu Wermachtu i oddziałów policyjnych do miasta. Największe jej nasilenie przypada na jesień 1939 r. Polityka okupanta hitlerowskiego godziła w naród polski, usiłując go unicestwić i pozbawić tożsamości narodowej. Rozpoczęła się germanizacyjna polityka władz niemieckich, która zmierzała do usunięcia wszystkich osób nie będących Niemcami lub nie nadających się do zniemczenia. Cel ten próbowano osiągnąć dwiema drogami: wysiedleń lub szeroko stosowaną akcją eksterminacyjną.

Pierwsza masowa egzekucja Polaków odbyła się 24 września 1939 r. Rozstrzelano wówczas w Lipnic 11 rolników z Sumina, Jarczechowa i Konotopia, w odwet za ewakuację kolonistów niemieckich we wrześniu znaczyć należy, że żaden z kolonistów niemieckich nie ucierpiał i powrócili do domów zdrowi.

W dniu 17 października 1939 r. aresztowano w Lipnie zwołanych na rzekomą konferencję, 72 nauczycieli z miasta i powiatu i wywieziono do więzienia we Włocławku, a stamtąd do kilku obozów koncentracyjnych. Z aresztowanych wówczas nauczycieli zginęło 63.

Natomiast 23 października 1939 r. aresztowano 20 księży katolickich lipnowskiego i skierowano ich do Fortu VII w Toruniu, stąd w 1940 r. przewieziono do obozu w Stutthofie. Z tych duchownych 13 zginęło w latach okupacji hitlerowskiej.

Czytaj dalej >>

Źródło: Zenon Góźdź - „Lipno”

Ostatnia aktualizacja: 07-11-2008 15:48:02

Copyright © 2006 - 2009 by Siambampam Kozoni. Wszelkie prawa zastrzeżone. Valid XHTML 1.0 i CSS 2