średniowieczne miasto:

Początki Lipna należy odnieść do wczesnego średniowiecza. Znaleziska z tamtych czasów wskazują na istnienie punktu strategicznego na tym terenie współczesnego miasta, a utrzymująca się po dziś dzień legenda o grodzisku na wzgórzu przy parku miejskim nabiera wobec powyższego faktu cech prawdopodobieństwa. Wzgórze to, o wysokości 108 m n.p.m, znajduje się w południowej części miasta. Bezpośrednio z południa rozciąga się dziś jeszcze podmokłe obniżenie. Od wschodu wznosi się rozległe wzgórze morenowe, sięgające 110 m wysokości i opadające we wszystkich kierunkach stromymi zboczami. Dzięki takiemu ukształtowaniu terenu położenie grodziska miało charakter obronny. Pierwszą linię obrony od strony północnej i zachodniej stanowiła szeroka, bagnista dolina rzeki Mień. Badania archeologiczne potwierdziły dość znaczne zagęszczenie wczesnego osadnictwa w najbliższym sąsiedztwie grodziska. Potwierdzają to znaleziska po obydwu brzegach rzeki - szczątki przedmiotów codziennego użytku.

Dzieje Lipna są nierozerwalnie zespolone z historią ziemi dobrzyńskiej, która należy do najstarszych regionów słowiańskich. Świadczą o tym liczne wykopaliska. Odkryto tu grobowce, tzw. żałe oraz wiele przedmiotów użytkowych z minionych epok. Terytorium ziemi dobrzyńskiej, wykształcone ostatecznie na przełomie XIV i XV w., w okresie późniejszym nie ulegało zmianom. Do pierwszego rozbioru Polski ziemia dobrzyńska obejmowała teren o powierzchni 2952 km² i składała się z trzech powiatów sądowych: dobrzyńskiego, lipnowskiego i rypińskiego. Na całym obszarze funkcjonował jeden gród w Bobrownikach.

Od XI wieku ziemia dobrzyńska należała do mazowieckich posiadłości granicznych państwa polskiego, narażonych na nieustanne najazdy plemion pruskich. W okresie rozbicia dzielnicowego i znacznego osłabienia państwa kasztelania dobrzyńska znajdowała się we władaniu Konrada Mazowieckiego. Przywilejem z 4 lipca 1222 r. książę osadził tu zakon rycerski Braci Dobrzyńskich. Za radą misjonarza Chrystiana - Niemca, opata cystersów oliwskich, Konrad nadał im zamek Dobrzyń, a biskup płocki Guenther podarował część swych ziem od Wisły aż po rzekę Mień. Zakon liczył 14 rycerzy i miał na celu obronę ziemi dobrzyńskiej przed najazdami Prusów. W ten sposób Lipno znalazło się pod rządami Braci Dobrzyńskich. Rycerze nie spełnili jednak swojego zadania, gdyż 1225 r. zakon został pokonany przez Prusów w bitwie pod Brodnicą. W następnym roku Konrad Mazowiecki sprowadził Krzyżaków na ziemię chełmińską, ci zaś, pod pozorem walki z poganami, zaczęli organizować własne państwo. Rozpoczął się okres długotrwałych i krwawych walk, podczas których Lipno, będące w posiadaniu Krzyżaków, dotkliwie ucierpiało. Układ zawarty między Konradem a Krzyżakami w 1235 r. przywracał ziemię dobrzyńską księciu polskiemu. Ten ostatni aktem wystawionym na wiecu w Dankowie 2 lipca 1236 r. nadał ją swemu synowi Bolesławowi.

Wiek XIII to nieprzerwany okres zmagań wojennych. Na ziemię dobrzyńską docierały wypady Litwinów. W 1286 r. książę Witenes wymordował starców i dzieci, a zdolnych do pracy wziął do niewoli. W 1323 r. wtargnął tu Giedymin jego brat, paląc wiele osad i łupiąc dziesięć kościołów parafialnych, mordując bezlitośnie lub uprowadzając ludność.

W XIV wieku wzrosła potęga Zakonu Krzyżackiego. W 1329 r. Krzyżacy, posiłkowani przez króla czeskiego Jana Luksemburskiego, zajęli ziemię dobrzyńską. W kwietniu tego roku Jan wystąpił jako król polski i ofiarował Zakonowi połowę ziemi dobrzyńskiej, a w marcu 1330 r. sprzedał mu drugą połowę za 4800 kop groszy pruskich. Dokument sprzedaży miał niewątpliwie dopomóc Krzyżakom w uzasadnieniu ich „praw” do zagarniętego terenu.

W 1331 r. Władysław Łokietek rozgromił Krzyżaków w bitwie pod Płowcami. W pamięci obywateli lipnowskich zachowała się legenda, mówiąca o tym, że król goniąc uciekających i rozproszonych najeźdźców zatrzymał się w Lipnie. Kronika ziem pruskich odnotowując ten fakt stwierdza, że w Lipnie był gród i Władysław Łokietek polecił otoczyć go wałem obronnym.

27 listopada 1335 r. Jan Luksemburski i Karol Robert węgierski wydali w Wyszehradzie wyrok nakazujący zwrot ziemi dobrzyńskiej Kazimierzowi Wielkiemu. Krzyżacy pozostawali jednak w posiadaniu włości. Papież nie zatwierdził przychylnego dla Polski wyroku. Rozpoczęły się więc długotrwałe zabiegi dyplomatyczne, zakończone w 1343 r. pokojem wieczystym w Kaliszu. Zakon ostatecznie zwrócił Polsce między innymi ziemię dobrzyńską, ale wymógł na polskim władcy, z obawy przed wzrostem jego sił, aby oddał całą tę ziemię swemu bratankowi, księciu Władysławowi, osadzonemu swego czasu przez Łokietka w Łęczycy. Dopiero po śmierci tegoż księstwo przeszło pod bezpośrednie władanie króla polskiego (między 1351 a 1353 r.).

Ustawiczne wojny, jak i zaraza zwana „czarną śmiercią”, panująca w 1348 r., spowodowały znaczne wyludnienie. Nie ulega wątpliwości, że w omawianym okresie również Lipno uległo kilkakrotnym zniszczeniom. W tej sytuacji książęta musieli pomyśleć o zaludnieniu opustoszałych osad. Mając między innymi i to na względzie, sprowadzali kolonistów z Zachodu - rzemieślników i kupców, nadając im przywileje wynikające z lokacji na prawie niemieckim. Lokacja ta stwarzała dogodne warunki dla poczynań gospodarczych.

Wraz z organizacją państwową pojawiły się na terenie ziemi dobrzyńskiej nowe formy osadnictwa, a mianowicie wsie służebne, zamieszkałe przez ludność zobowiązaną do produkcji na rzecz władcy. Forma powinności służebnych była ściśle określona i uzewnętrzniała się w nazewnictwie tych osad, np. Rybitwy (wieś rybaków), Jastrzębie (wieś hodowców jastrzębi i sokołów), Bobrowniki (wieś hodowców bobrów).

Czytaj dalej >>

Źródło: Zenon Góźdź - „Lipno”

Ostatnia aktualizacja: 07-11-2008 15:48:04

Copyright © 2006 - 2009 by Siambampam Kozoni. Wszelkie prawa zastrzeżone. Valid XHTML 1.0 i CSS 2